Praca z klientem cudzoziemskim cz. I Kompetencje instytucji działających na rzecz cudzoziemców - Olsztyn Cudzoziemcy

Używamy plików cookies, aby pomóc w personalizacji treści, dostosowywać i analizować reklamy oraz zapewnić bezpieczne korzystanie ze strony. Kontynuując, wyrażasz zgodę na gromadzenie przez nas informacji. Szczegóły znajdziesz w zakładce: Polityka prywatności.

Analizując zagadnienie obecności cudzoziemców w Polsce w kontekście działania instytucji można śmiało powiedzieć, że każda polska instytucja wcześniej czy później zetknie się z tematyką migracji. Tak samo jak każdy z nas na różnych etapach życia korzysta z różnych instytucji państwa, tak samo migranci i migrantki w różnych sytuacjach potrzebują kontaktować się z rozmaitymi polskimi instytucjami. Częstotliwość tego kontaktu będzie w naturalny sposób zróżnicowana. Najczęściej będą miały z cudzoziemcami do czynienia instytucje powołane do ich obsługi, rzadziej, choć też często te, które obsługują Polaków w różnych sprawach życia codziennego, najrzadziej takie, z którymi przeciętny Polak też ma sporadycznie do czynienia.

Długa praktyka pracy z cudzoziemcami skłania do refleksji, że nie ma praktycznie takiej, choćby najbardziej nietypowej, sytuacji, która nie stałaby się udziałem cudzoziemca. Wraz ze wzrostem liczby migrantów i migrantek należy oczekiwać, że coraz częściej będą oni pojawiali się w instytucjach i urzędach, które wcześniej doświadczenia w pracy z migrantami nie miały. Sytuacje do tej pory nietypowe będą pojawiały się częściej.

W pierwszej części tego materiału omówię więc pokrótce polskie instytucje według takiego właśnie klucza: od instytucji powołanych do pracy z cudzoziemcami – w Polsce takie instytucje zajmują się wyłącznie legalizacją pobytu cudzoziemców, przez instytucje, dla których obsługa cudzoziemców jest jednym z zadań. Katalog nie będzie wyczerpujący - moim celem jest raczej wskazanie zróżnicowania spraw, jakie cudzoziemcy potrzebują w Polsce uregulować. Podział na instytucje centralne i wojewódzkie nie będzie więc ścisły – procedury legalizacyjne łączą instytucje centralne i wojewódzkie.

Ogólna charakterystyka instytucji centralnych

Podstawową kwestią, z którą cudzoziemcy zgłaszają się do polskich instytucji jest legalizacja pobytu. Polski system administracyjny przewiduje dwie osobne ścieżki działania w tej sprawie. Jedna ścieżka – to legalizacja pobytu osób ubiegających się w Polsce o ochronę międzynarodową (status uchodźcy) – jest ona prowadzona na poziomie centralnym, przez Urząd do spraw Cudzoziemców. Druga ścieżka – to legalizacja w Polsce statusu osób, które przybywają w celach nie związanych z potrzebą ochrony: studentów, osób przyjeżdżających do pracy, towarzyszących rodzinom i w innych sytuacjach. Te procedury prowadzone są na poziomie wojewódzkim.

Ochrona międzynarodowa

Procedura wnioskowania o ochronę międzynarodową w Polsce obejmuje kilka instytucji. Jej efektem może być nadanie osobie statusu uchodźcy lub udzielenie innego rodzaju ochrony: ochrony uzupełniającej czy pobytu tolerowanego. Jest też możliwe udzielenie cudzoziemcom ochrony czasowej albo azylu (pierwsza forma nie została w Polsce jeszcze wykorzystana, druga jest wykorzystywana rzadko).

Podmioty zaangażowane w procedurę ochrony cudzoziemców to kolejno:

- Straż Graniczna – jej zadaniem jest przyjęcie wniosku od cudzoziemca, co z reguły odbywa się na granicy Polski, a także pobranie odcisków palców i weryfikacja tych danych w europejskim systemie danych pod kątem bezpieczeństwa oraz weryfikacji tożsamości.

- Urząd do spraw Cudzoziemców – to jeden z dwóch w Polsce urzędów powołanych wyłącznie do obsługi cudzoziemców. W kontekście procedury azylowej UDSC ma dwa zasadnicze zadania: rozpatrywanie wniosków o status uchodźcy (polega to na prowadzeniu wywiadów z cudzoziemcami oraz ustalaniu, czy potrzebują ochrony) oraz prowadzenie sieci wyspecjalizowanych ośrodków dla osób, które oczekują na rozpatrzenie swojej sprawy. Takich ośrodków jest obecnie w Polsce 10. Jest w nich około 3000 miejsc. Aby realizować te działania UDSC posiada też dział zbierania informacji o krajach pochodzenia cudzoziemców (dane te są konieczne, aby móc oceniać, czy wniosek danej osoby o ochronę jest zasadny). Kolejny dział UDSC gromadzi dane statystyczne na temat migracji i dokonuje analiz trendów migracyjnych w Polsce.

- Rada do spraw Cudzoziemców – jest to ciało odwoławcze od decyzji UDSC w sprawie nadania statusu uchodźcy. Może nadać status uchodźcy zmieniając decyzję I. instancji, utrzymać tę decyzję w mocy lub odesłać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Jest to drugi z podmiotów powołanych wyłącznie w celu obsługi cudzoziemców.

- Wojewódzki Sąd Administracyjny – WSA stanowi III instancję w procedurze azylowej. Sąd ustala wyłącznie, czy wcześniejsza procedura została przeprowadzona właściwie. Nie bada sprawy merytorycznie. Może zatem utrzymać poprzednie decyzje w mocy lub przekazać je do ponownego rozpatrzenia.

- Naczelny Sąd Administracyjny – ostateczna instancja, która obecnie niestety nie jest w praktyce wykorzystywana.

Migracja

Znakomita większość cudzoziemców przybywających do Polski nie wnioskuje o ochronę, ale przyjeżdża do Polski dobrowolnie, poszukując szeroko rozumianych szans życiowych, możliwości rozwoju, zarobku czy edukacji. Legalizacja ich pobytu odbywa się na poziomie wojewódzkim – co zostało omówione w dalszej części opracowania.

W procedurach legalizacyjnych uczestniczą też jednak podmioty o charakterze centralnym – jako podmioty dokonujące weryfikacji danych cudzoziemca lub dostarczyciele niezbędnych dokumentów.

W kontekście legalizacji pobytu cudzoziemców trzeba wspomnieć o roli Konsulów RP za granicami – które zajmują się rozpatrywaniem wniosków o wizy, wydawaniem wiz, a także, w zależności od państwa, odpowiadają za potwierdzanie autentyczności zagranicznych dokumentów (np. stanu cywilnego). Konsulowie prowadzą także postępowania w sprawie przyznania Karty Polaka. Taka karta może być wydana osobom, które posiadają więzi z Polską i pochodzą z krajów-byłych republik post-sowieckich. Potwierdza przynależność do narodu polskiego, choć nie jest dokumentem legalizującym pobyt. Posiadacze Kart Polaka mogą ubiegać się o pobyt stały w Polsce, co wymaga osobnej procedury.

Placówki dyplomatyczne: Ambasady i Konsulaty innych państw w Polsce udzielają też pomocy migrantom np. w sytuacji potrzeby przedłużania ważności paszportu, uzyskania paszportu dla dziecka albo uzyskania dokumentów koniecznych do zawarcia związku małżeńskiego w Polsce. Warto pamiętać, że z pomocy tych placówek nie mogą skorzystać osoby wnioskujące o ochronę międzynarodową lub już objęte ochroną.

Ważną rolę odgrywa Straż Graniczna - weryfikuje poprawność dokumentów posiadanych przez cudzoziemców w czasie przekraczania granicy, wyciąga konsekwencje od osób, które naruszyły polskie przepisy migracyjne (np. przedłużając pobyt w RP poza czas ważności wizy), weryfikuje też daty wjazdu/wyjazdu z Polski osób, które wnioskują o kolejne zezwolenia na pobyt w Polsce.

Straż Graniczna prowadzi też sieć aresztów deportacyjnych czy w celu wydalenia – placówek, w których umieszcza się osoby oczekujące na deportację z Polski, przybywające w Polsce bez ważnych dokumentów, takich, wobec których zachodzi podejrzenie zagrożenia bezpieczeństwa państwa. W niektórych wypadkach w aresztach przebywają osoby ubiegające się o status uchodźcy – kontrowersje budzi fakt, iż w aresztach przebywają także małe dzieci.

Cudzoziemcy mają też możliwość zetknąć się z Kancelarią Prezydenta RP – Prezydent ma bowiem uprawnienia do nadawania cudzoziemcom polskiego obywatelstwa (choć procedura prowadzona jest za pośrednictwem Wojewodów).

W praktyce, cudzoziemcy rzadko mają bezpośrednio do czynienia z Ministerstwami, kształtującymi przepisy ich dotyczące: MSWiA, MRPIPS, MEN, czy Ministerstwo Zdrowia. Mimo to warto wspomnieć, że:

MSWiA odpowiada za tworzenie polityki migracyjnej państwa. Zajmuje się tym Departament Analiz i Polityki Migracyjnej (obecnie Polska nie ma takiego dokumentu, ostatni został anulowany w 2015 roku). Nadzoruje także proces dystrybucji środków europejskich, jakie Polska otrzymuje z UE na wsparcie cudzoziemców (Departament Funduszy Europejskich – fundusz dedykowany wsparciu migrantów i obsłudze migrantów nosi nazwę FAMI – Fundusz Azylu, Migracji i Integracji). Obsługą dotacji przydzielonych podmiotom w ramach tego funduszu zajmuje się COPE – Centrum Obsługi Projektów Europejskich.

MSZ sprawuje nadzór nad funkcjonowaniem Ambasad i Konsulatów RP (Wydział Konsularny) i procedurami wydawania wiz. Ma też uprawnienia do wydawania dokumentów legalizujących pobyt w Polsce personelu dyplomatycznego i osób pomocniczych (np. sprzątaczek w ambasadach, które przyjechały do Polski z kraju pochodzenia dyplomatów).

MRPiPS - odpowiada za politykę integracyjną państwa – a więc włączania cudzoziemców w polskie społeczeństwo (Departament Pomocy i Integracji Społecznej), a także w polski rynek pracy (Departament Rynku Pracy).

MEN – kształtuje programy edukacji cudzoziemców. Odpowiada za przepisy prawne związane z edukacją (wprowadzenie instytucji asystenta międzykulturowego w szkołach, koncepty oddziałów przygotowawczych dla cudzoziemców, dodatkowe zajęcia z języka polskiego – min. 2 godziny tygodniowo i zajęcia wyrównawcze dla uczniów cudzoziemskich).

W mniejszym stopniu w tematy migracyjne zaangażowane są wszystkie pozostałe ministerstwa.

Zdarza się, że cudzoziemcy korzystają z instytucji Rzecznika Praw Obywatelskich. Mogą zwrócić się o pomoc, gdy ich prawa nie są w Polsce respektowane. Rzadko korzystają natomiast z pomocy Rzecznika Praw Dziecka, Rzecznika Praw Pacjenta lub centralnych instytucji odpowiedzialnych np. za pomoc osobom niepełnosprawnym.

Kompetencje do kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców ma Państwowa Inspekcja Pracy. Ma ona uprawnienia ukarania za nielegalne zatrudnienie zarówno cudzoziemca, jak i pracodawcy powierzającego pracę nielegalnie. Często Państwowa Inspekcja Pracy współpracuje w tym zakresie ze Strażą Graniczną.

Warto też wspomnieć, że cudzoziemcy pracujący w Polsce są klientami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Według danych ZUS zarejestrowanych jest w Polsce ponad 500 tys. płatników ZUS, którzy są cudzoziemcami. Migranci i migrantki potrzebują więc kontaktu zarówno z ZUS, jak z wszystkimi instytucjami związanymi z tematyką ubezpieczeń i ochrony zdrowia, rent, ubezpieczeń i zasiłków wynikających z praw wynikających z zatrudnienia w Polsce.

Źródło:

Skrypt „Praca z klientem cudzoziemskim” Autor: Agnieszka Kosowicz

Udostępnij